Atatürk Türk milletine her alanda yenilik ve çağdaşlığın yolunu açarken, bilimsel anlamda da oldukça faydalı bir çalışmaya imza atmıştır. Atatürk’ün 1936-1937 yıllarında yazdığı 44 sayfalık geometri kitabı sayesinde bugün geometri terimleri en kolay ve anlaşılır şekilde yazılıp okunmaktadır. Atatürk’ün Dolmabahçe Sarayı’nda kendi el yazısı ile yazmış olduğu geometri kitabında matematiksel bir çok terim geliştirilerek, anlaşılması oldukça güç olan Osmanlıca terimlerin ezberlenme ve öğrenme güçlüğüne son verilmiştir. Birçok terimi anlaşılır hale getiren Atatürk’ün geometriye katkıları oldukça büyük olmuştur.
Atatürk’ün yazdığı geometri kitabı, 1937 yılında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yazar adı belirtilmeden yayımlanmıştır. Aynı yıl Atatürk, Türk Dil Kurumu?nun daha önce kullanılmakta olan ve çeşitli bilim dallarına ait terimleri Türkçe terimler ile yeniden düzenleyerek Türk dilini yabancı dillerin etkisinden kurtarma çalışmalarına başladığını ilan eder. Böylelikle okullarda eğitim Türkçe terimlerle basılmış olan kitaplarla başlar ve Türk kültür hayatında önemli bir adım atılmış olur.
İkinci baskısı 1971 yılında Türk Dil Kurumu tarafından çıkarılmış olan kitaptaki bir çok terim bizzat Atatürk tarafından türetilmiştir. Atatürk’ün geometriye verdiği önem ve geometri alanında yaptığı çalışmalar bilim adına yapılmış önemli çalışmalardır. Atatürk’ün kendisinin türettiği matematik terimleri ve yaptığı geometri tanımlarının büyük bir bölümü bugüne değin değişmeksizin kullanıla gelmiştir. Sadece birkaç terim sonradan küçük ölçüde değiştirilmiştir.
Atatürk tarafından matematik ve geometri alanında değiştirilen Osmanlıca kelimelerin Türkçe karşılıkları
Osmanlıcası – Atatürk’ün önerdiği
Bu?ud ? boyut
amûd – dikey
dılı – kenar
faraziye – varsayı
hat ? çizgi
hattı munassıf – açıortay
hattı mail – eğik
kutur ? çap
kavis – yay
kaaide – taban
kaim zaviyeli müselles – dikey üçgen
mekan – uzay
muhit-i daire – çember
mümâs – teğet
mustatîl – dikdörtgen
muhammes – beşgen
mecmû – toplam
mesâha-i sathiyye – alan
mahrut – koni
müselles-i mütesâviyü?l-adlâ? – eşkenar üçgen
müselles-i mütesâviyü?ssâkeyn – ikizkenar üçgen
murabba – kare
mümaselet – imsiy
müştak – türev
müsavi – eşit
muvazi – paralel-koşut
menşur – pürüzma
mukavves – eğri
muhit – çevre
nisbet – oran
nısf-ı kutur ? yarıçap
re?s – köşe
re?sen mütekabil zâviyeler – ters açılar
satıh – yüzey
seviye – düzey
şâkulî – düşey
şibh-i münharif – yamuk
tenasüb – orantı
tamamlıyan zaviye – tümey açı
umumi totale – ökül küre – yüre
ufkî – yatay
va?zîyet – konum
veter – kiriş
zâviye – açı
zâviyetan?ı mütabâdiletân-ı dâhiletan – iç ters açılar
zâviyetân-ı mütevâfıkatân – yöndeş açılar
zaviyei hadde – dar açı
Atatürk’ün önermiş olduğu kelimelerden sadece ?varsayı, pürüzma, dikey üçgen, dikey açı, tümey açı, imsiy, ökül, yüre? terimleri yerine, ?varsayım, prizma, dik üçgen, dik açı, tümler açı, benzerlik, tüm-bütün, küre? terimleri kullanılmaktadır.
Atatürk’ün geometri kitabı hakkında kısa bilgi
Atatürk yazdığı geometri kitabı ile anlaşılması zor olan Osmanlıca terimler yerine Türkçe terimler kullanarak Türk dilini yabancı kelimelerin etkisinden kurtarmış hemde bilimsel anlamda büyük bir çalışmaya imza atmıştır. Atatürk’ün yazdığı geometri kitabının adı: ?Geometri? dir. Kitap 3. Türk Kurultayı’ndan hemen sonra yazılmıştır. Atatürk tarafından 1936-1937 yıllarında Dolmabahçe Sarayı?nda kendi el yazısı ile yazdığı 44 sayfalık bir kitaptır.
Atatürk’ün geometri kitabını yazmasındaki sebep, Türkçe?yi yabancı kelimelerden arındırarak anlaşılır bir hale getirmektir.
Atatürk’ün yazmış olduğu geometri kitabının tamamını online olarak okumak için Tıklayın ….
Bu değerli kitabı bilgisayarınıza indirmek için Tıklayın….
Facebook Profilinde Paylaşmak İçin Tıkla
yaa müthiş olmuş sizin sayenizde 100 aldım
iyi ki atatürk vardı olmasa bize bunu öğreten kim olacaktı.Bizim gibi yetişme çağında olan çocukların bilmesi lazım
çok güzel olmuş ATAMIZIN eline sağlık her bişeyi başarmış keşke günümüzde bunu anlayanlar olsa
Cevap: atatürk’ün geometri kitabı özeti
Atatürk’ün matematiğe olan merakının tezahürü olan bu kitapta Atatürk , geometri alanındaki türkçe bilimsel terimlerdeki eksiklikleri gidermiş ; eski dildeki terimler yerine türkçe terimler türetmiştir. Atatürk bu hususdaki eksikliği , “Fen terimleri o suretle yapılmalı ki anlamları ancak istenilen şeyi ifade edebilsin” diyerek vurgulamıştır.Bu gün geometride kullandığımız terimlerin bir çoğunu Atatürk türetmiştir.
Müsellesin, zaviyetan-ı dahiletan mecmu’ü 180 derece ve müselles-i mütesaviyü’l-adla, zaviyeleri biribirine müsavi müselles demektir.” yerine “Üçgenin iç açıları toplamı 180 derecedir ve eşkenar üçgen, açıları birbirine eşit üçgen demektir.” dememizi Atatürk’e borçluyuz.
“Müsellesin, zaviyetan-ı dahiletan mecmu’ü 180 derece ve müselles-i mütesaviyü’l-adla, zaviyeleri biribirine müsavi müselles demektir.”
Osmanlıca bilmeyenlerimizin bu cümleyi anlayacağını sanmıyoruz. Bugün kullandığımız Türkçe ile yukardaki cümle şu anlama geliyor: “Üçgenin iç açıları toplamı 180 derecedir ve eşkenar üçgen, açıları birbirine eşit üçgen demektir.”1937 yılından önce öğrenciler metamatiği Osmanlıca terimlerle öğreniyorlardı. Daha doğrusu öğrenmiyorlar, ezberliyorlardı. Ta ki, Atatürk’ün bizzat yazdığı Geometri kitabında yeni matematik terimler geliştirilene kadar.
1937 yılının Kasım ayında yeni bir eğitim ve öğretim yılına girilirken, Mustafa Kemal Atatürk, Türk Dil Kurumu’nun çeşitli bilim dallarına ait Türkçe terimleri saptadığını, bu sayede dilimizin yabancı dillerin etkisinden kurtulma yolunda esaslı adımını attığını ilan eder. Aynı yıl okullarda, eğitim Türkçe terimlerle basılmış olan kitaplarla başlar ve bu olay kültür hayatı için önemli bir adım olur. Atatürk, dilde özleşmeyi olanakların son kertelerine kadar zorlamış, bilim ve düşün dilinin sadeleştirilmesinin ve eğitimin Türkçe yapılmasının gerekliliğini önemle vurgulamıştır.
Atatürk’ün geometri kitabı
Bilimsel terimlerin Türkçeleştirilmesinde karşımıza çıkan ilk adım yine, Atatürk’ün 1936-37 kış aylarında kendisinin yazdığı ve geometri öğretiminde yol gösterici olarak tasarlanan 44 sayfalık bir geometri kitabı. Kitap, 1937’de Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yazar adı konmadan yayınlanmış, 1971 yılında da ikinci bir baskısı Türk Dil Kurumu tarafından çıkarılmış. Kitapta yer alan, günümüzde de kullanılmakta olan pek çok terim, Atatürk tarafından türetilmiş. Atatürk’ün türettiği sözcükler ile daha önce kullanılan Osmanlıca sözcükler karşılaştırıldığında yapılan işin önemi ortaya çıkıyor. Tablodan da görülebileceği gibi bugün kullandığımız matematik terimlerinin hemen hemen tamamı Atatürk tarafından türetilmiş, başka bir ifadeyle bu sözcüklerin büyük çoğunluğu tutmuş. Atatürk’ün önerdiklerinden sadece “varsayı, pürüzma, dikey üçgen, dikey açı, tümey açı, imsiy, ökül, yüre” terimleri yerine, bugün sırasıyla “varsayım, prizma, dik üçgen, dik açı, tümler açı, benzerlik, tüm/bütün, küre” terimleri kullanılıyor.
Osmanlıcası Atatürk’ün önerdiği
Bu’ud – boyut
mekan – uzay
satıh – yüzey
kutur – çap
nısf-ı kutur – yarıçap
kavis – yay
muhit-i daire – çember mümâs – teğet
zâviye – açı
re’sen mütekabil zâviyeler – ters açılar
zâviyetan’ı mütabâdiletân-ı dâhiletan – iç ters açılar
kaaide – taban
ufkî – yatay
şâkulî – düşey
amûd – dikey
zâviyetân-ı mütevâfıkatân – yöndeş açılar
va’zîyet – konum
mustatîl – dikdörtgen
muhammes – beşgen
müselles-i mütesâviyü’l-adlâ’ – eşkenar üçgen
müselles-i mütesâviyü’ssâkeyn -
ikizkenar üçgen şibh-i
münharif – yamuk
mecmû – toplam
nisbet – oran
tenasüb – orantı
mesâha-i sathiyye – alan
müştak – türev
müsavi – eşit
mahrut – koni
faraziye – varsayı
hat – çizgi
mukavves – eğri
seviye – düzey
dılı – kenar
muvazi – paralel-koşut
menşur – pürüzma
hattı mail – eğik
veter – kiriş
re’s – köşe
zaviyei hadde – dar açı
hattı munassıf – açıortay
muhit – çevre
kaim zaviyeli müselles – dikey üçgen
tamamlıyan zaviye – tümey açı
murabba – kare
mümaselet – imsiy
umumi totale – ökül
küre – yüre
Agop Dilaçar:
‘Atatürk’ün prensipleri doğruydu’
Atatürk’ün dil çalışmalarını yakından izleme olanağı bulan tanınmış dil uzmanı Agop Dilaçar, Atatürk’ün yazdığı geometri kitabı üzerine şunları söylüyor:
“Atatürk hep matematikle uğraşırdı. Eski geometri terimleri çok ağdalı idi. Ben bile uzun uzun bu terimleri okuduğum halde, şimdikiler karşısında güçlüğünü daha iyi anlıyorum. Pedagojide bir gerçek var: Fikir yolunun açık olması, bir ipucunun bulunması lazımdır. Yoksa bir külçe gibi çöker. Müselles kelimesini ele alalım. Arapça okullarımızdan kaldırılmıştır. Sülüs’ten müstak (türetilmiş) bir kelime olduğunu öğrenici nasıl bilsin? Arapça yoğurucu bir dildir. Örneğin müsteşrik, şark kelimesinden gelmiş bir kelimedir. Önüne, ortasına, arkasına birtakım heceler eklenmiş. Bunun aslını bulmak bir Arapça gramer meselesidir. Okullarımızdan Arapça, Farsça kaldırılmış olduğundan, öğrenici “müselles”i kütle kelime olarak karşısında görecektir. “Üç” aklına gelmeyecektir. Ama müselles yerine üçgen dersek, bir üç var. “Gen”, Atatürk’e göre “genişlik”ten alınmıştır. Bir ipucu var. “Dörtgen”, dörtten gelmiştir. Bir ipucu vardır. Eşit, denk anlamına gelen eş’ten gelmiştir. Ama müsavi Arapça bir kelimedir. Bu sebeple Atatürk’ün prensipleri burada da doğru idi. Onun için bu en ağdalı olan bilim dalını ele aldı ve kitabı örnek olarak bıraktı.”
çok teşekkürler vardı çok teşekkür ederim herkese teşekkürler:)
D:
valla coook saolun yarına yani cumaya gıdıcektı
ern güzelini burada buldum cpooooooooooooooooook saolun gerçekten
ÇÇÇÇÇÇÇOOOOOOOOOOKKKKKKKKK TTEEŞŞEEEKKKÜÜÜRRLLEEERRR
çok teşekkürler yardımcı oldu hhheeeemmmddddeeeeee ççççoooookkkkkkkkkkkkkk
iyi güzelmiş ama sanırım biraz kısa
mükemmel sayenizde performansımı yaptım
merwe cim bunu bulduguna şükret bu arada eyw
:D:D
ÇOK GÜZEEL TEŞEKKÜR EDEİRİM
saol
saOlun ama bu cok kısa deiLmi yaaw
teşekkürlerrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrr
çok teşekkürler de hoca kabul edermi ? çok uzun bide bunun devamı özet ddik iyi kide
admin
çok güzel saol agaaaaaaaaaa
eyw. sağolasınız inşallah Hca kabul eder…
evet mervenin dediği bana son derece lazım
sewda hanım, konunun altında benzer yazıların hemen üstünde kitabı indirmek için tıklayın diye bir link var oraya tıklayarak indirebilirsiniz.
Ya bana aciLen geometri kitabındaki üçgenLere ait BöLümLer qerekio. Yardım edebiLir misiniz_?
çok saol paçamı kurtardın her kimsen boşver gelsin yüzler
çok süper ama devamı yokmu
saolun!!
teşekür ederim sizin sayenide bütün bilgileri bi sayfada bulabildim sayfa sayfa aramak zorunda kalmadım
çok güzel olmuş vallla
aynen
merhaba ben atatürk’e geometri kitabını yazarken kimlerin yardım ettiğini bulamıyorum
mervecim canım benim en altta yazan kısımı okumadın sanırım. çünkü orada tamamını gösterecek olan linki koymuştum.:D:D
ya iyide bunun devamı yok mu resimleri koyanlar keşke devamınıda koysalrdı resimler çok iyide devamı gerekiyodu banada ya:S:S:S