Güncel
Bekleyiniz...

Hisse senetlerinin ortaklara ve yatırımcılara sağlamış olduğu haklar vardır. Rüçhan hakkı da bunlardan birisidir. Özellikle bedelli kapital artırımıyla beraber anılan bir haktır. Dolayısıyla alaka çeken konulardandır. Rüçhan hakkı, hisse sahibine öncelik vermeye yarar. Bir bedelli sermaye artırımı ondan sonra ilkin hisse sahibinin yararlanmasını sağlar. Eğer bu hak kullanılmak istenmezse devredilmesi de mümkündür. Ancak hisse sahibinin ortaklık payı düşeceği için çoğu zaman kullanılır.

Rüçhan Hakkı Nedir?

Pay sahiplerinin, firmanın bedelli sermaye artırımı yaparak oluşturacağı yeni paylardan öncelikli olarak almasına rüçhan hakkı denir. Biraz komplike gelmiş olabilir; fakat birazdan hepsini anlayacaksınız. Bir firmanın sermayesi ortaklar çevresinde paylara bölünmüştür. Bunları temsilen verilen belgelere hisse senedi denir. Şirket, dışarıdan elde etmiş olduğu yeni kaynaklar karşılığında bedelli sermaye artırımı yapar. Bu firmanın sermayesini yükseltirken, mevcut payların sayısı da artacaktır.
Peki, bunlar ortaklara iyi mi dağıtılacak? İşte bu aşamada rüçhan hakkı devreye girer. Ortaklar bedelli sermaye artırımı ile çıkarılan yeni hisselerden, şirkette haiz oldukları hisse oranıyla ahenkli olarak alınabilir. Almak istemezlerse bu hakları devredebilir, borsada satabilirler. Ancak şirketteki ortaklık oranlarının düşmesine niçin olur.

Rüçhan hakkı, öncelik hakkıdır. Bu hak bir firmanın hissesine haiz olan ortağa bedelli sermaye artırım sonucu sonrası bölünen hisselerden öncelikli olarak alma hakkı sağlar. Rüçhan hakkı, gerçek sahibi tarafınca kullanılmak istenmez ise devredilmesi yasal ve uygundur. Lakin genel hatlarıyla rüçhan hakkına haiz ortaklar şirketteki mevcut ortaklık oranlarında azalma yaşayacakları için bu hakkı kullanırlar.

Şirketlerin sermayeleri tüm ortakların içinde paylara bölünmüştür. Bu payların temsili olarak verilen belgelere ise hisse senedi denilir. Şirketler finansal sıkışıklığı gidermek, etkinlik hacimlerini büyütmek, sermaye yaratmak benzer biçimde sebeplerle bedelli kapital arttırımına gitme yoluna başvururlar. Bu konum firmanın finansal durumunu yükseltirken, mevcut payların miktarını da arttırır. Şirket ortakları bedelli kapital artırımı ile ortaya çıkan taze hisselerden sadece mevcut payları oranında alış yapabilir. Almak istemediklerinde haklarını devreder, borsada satabilirler. Böyle bir durumda ise şirketteki ortaklık oranlarında azalma yaşarlar.

Rüçhan Hakkı Nasıl Kullanılır?
Rüçhan hakkı

Rüçhan Hakkı Nasıl Kullanılır?

Ortaklık gereği haiz olunan rüçhan hakkı, kar yahut tasfiye payına katılma veya oy kullanma hakkı benzer biçimde kazanılarak elde edilmez. Ortakların bedelli kapital artırımından hisse alma hakları, laf mevzusu firmanın Sermaye Piyasaları Kurumu (SPK) tarafınca belirtilen vakit içinde eski hisse senetlerinin şirkete verilmesiyle kullanılabilir.

Ortaklar rüçhan hakkını kullanarak yeni açılan paylardan alabiliyorken, bedelli sermaye artırımına katılmayı istemeyebilirler. Bununda çözümü vardır: rüçhan hakkı kupon pazarı. Bu pazarda bulunan hisseler “R” kodu ile gösterilir. Rüçhan haklarının kullanması için minimum 15 en oldukça 60 gün vakit verilir. Ortaklar şirketlerin bedelli kapital artırım kararlarındaki hükümler çerçevesinde rüçhan hakkından yararlanabilir. Rüçhan hakkı kullanması yasal bir hak olup Türk Ticaret Kanunu ile korunur.

Rüçhan hakkı nedir? ve rüçhan hakkı nasıl kullanılır? sorularına olası olduğunca anlaşılır bir halde ortaya koymaya çalıştık. Aynı zamanda firmanın genel kurulunun esas sermayenin artırılmasına ilişik sonucundaki hükümlere nazaran bu haktan yararlanılabilir. Yani genel kurul, kimlerin bedelli sermaye artırımından yararlanabileceğini belirleyebilir. Rüçhan hakkının kullanması Türk Ticaret Kanunu’nun 394. maddesi ile açıklanmıştır. Buna nazaran hakkın kullanması, beyan ve iştirak taahhütnamesi imzalanması kanalıyla ve tek taraflı irade beyanı ile gerçekleşir.

Rüçhan Hakkı Kullanım Örneği

Rüçhan hakkının kullanımıyla hisse sahibinin elindeki pay miktarı artar. Aynı zamanda firmanın sermayesinde de artış yaşanır. Bu mevzuda bir misal verelim: Bir şirkete ilişkin hissenin itibarı değerinin 5 lira olduğu ve toplam 1000 paya haiz bulunduğunu düşünelim. Toplam 5000 lira sermayesi bulunan bu firmanın bir ortağı 100 paya sahipse şirkete yüzde 10 ortak demektir. Şirketin sermayesini 10.000 liraya yükselttiğini varsayalım. Bunu yaparken itibari kıymeti 5 lira olan 1000 tane yeni hisse ile çıkarttığı düşünelim. Bu durumda ortak, mevcut hisseleriyle orantılı hisse alma hakkına sahiptir.

Şirketin toplam sermayesi 10.000 lira olmuştur ve itibari kıymeti 5 liradan 2000 payın sahibidir. Ortak ise bu hakkını kullandığı için toplamda 200 tane payın sahibidir. Ayrıca hala şirkete yüzde 10 oranında ortaktır. Eğer ortak bu hakkını kullanmasaydı 100 tane paya haiz olmaya devam edecekti. Şirketin kıymeti artarken, ortağın konsorsiyum payı yüzde 5’e düşecektir.

Rüçhan Hakkı ve Bedelli Arasındaki İlişkisi

Hisse senedi rüçhan hakkı ve bedelli kapital artışı içinde sıkı bir bağ vardır. Rüçhan hakkına haiz olan kişilerin ortaya çıkan yeni payları alması ile beraber muayyen bir sermaye ödemeleri gerekecektir. Bedelli şu demek oluyor ki yeni bir hisse alma karşılığı ödenecek olan bu kapital ise firma üstünde daha çok paya haiz olma hakkı vermektedir.

Bazı yatırımcılar rüçhan hakkına haiz oldukları şekilde yeni bir pay almak için ehil maddi imkana haiz olmayabilirler. Böyle durumlarda rüçhan hakkının elde tutulması ve kullanılmaması yerine devredilmesi şu demek oluyor ki borsa dünyasında satılması daha karlı bir teşebbüs olacaktır. Hisse senedi alımında rüçhan hakkı tanınması elde edilmiş kar payının da artması demektir.

0 Yorumlar: