Güncel
Yükleniyor...

 


Genetik örnekleme hatası ya da Sewall Wright etkisi olarak da adlandırılan genetik sürüklenme (kalıtımsal drift), rastgele seçilmesi nedeniyle bir popülasyondaki açıklanmış genlerin alel sıklığındaki değişikliktir. Kalıtımsal sürüklenme genel olarak minik popülasyonlarda meydana gelir. Bu popülasyonlarda genlerin sıklığı ya da frekansı zamanla büyük ölçüde değişken. Daha büyük popülasyonlarda her genin alel sıklığı veya frekansı nispeten sabit …

Kalıtımsal örnekleme hatası veya Sewall Wright etkisi olarak da adlandırılan genetik sürüklenme (kalıtımsal drift), rastgele seçilmesi nedeniyle bir popülasyondaki belirtilen genlerin alel sıklığındaki değişikliktir. 

Genetik Sürüklenme Nedir? 

Genetik sürüklenme genel olarak küçük popülasyonlarda meydana gelir. Bu popülasyonlarda genlerin sıklığı ya da frekansı zamanla büyük ölçüde değişebilir. Daha büyük popülasyonlarda her genin alel sıklığı veya frekansı nispeten sabit kalır. Başladıktan daha sonra, kalıtımsal sürüklenme, ilgili alel bir popülasyon tarafından yok edilinceye ya da belirtilen bir lokustaki bulunan tek alel oluncaya kadar devam edecektir. Doğal seleksiyon (seçilim) ile kalıtımsal sürüklenme zahmetsizce karıştırılabilir. Aralarındaki ayrım, alelin frekans değişimine faal olarak katılıp katılmadığıdır. Alel, organizmayı gendeki DNA ’nın çoğaltılmasına sebep olacak biçimde etkilerse frekansı artar, canlıya hasar verir ise frekansı azalır. Bunun sebebi alelin canlı ve çevresi üstünde doğrudan tesir göstermesidir. Alel, hayatta kalan rastgele organizmalarda mevcut olduğu için arttığında veya azaldığında, bir genetik sürüklenme gerçekleşir.

Kalıtımsal Sürüklenmenin Sonuçları

Genetik sürüklenmenin sonuçları çoktur:
-Alellerin frekanslarında tesadüfen değişikliklere sebep olur.
-Sürüklenme, alellerin veya genotiplerin kaybı yoluyla alellerin sabitlenmesini sağlar.
-Sürüklenme, klonal (aseksüel) organizmalarda tüm genotiplerin sabitlenmesine veya kaybına yol açabilir.
-Sürüklenme, diploid organizmalar için akraba çiftleşme katsayısında bir artışa ve gerisinde heterozigotluk kaybına (homozigotlukta bir artışa ) yol açar.
-Sürüklenme, arasında gen akışı yahut popülasyonlar aralarında kalıtımsal farklılaşmanın miktarını artırır.
Kalıtımsal sürüklenmenin ayrıca uzun vadeli iki manâlı evrimsel sonucu vardır. Kalıtımsal sürüklenme, popülasyonun bölünmesini kolaylaştırabilecek adaptif olmayan mutasyonların birikmesine müsade vererek türleşmeyi (yeni bir türün ortaya çıkmasını) kolaylaştırabilir.

Kalıtımsal Sürüklenme ÖrnekleriGenetik Sürüklenme Nedir?

-Varsayımsal bir popülasyonda
100 tavşanın oluşturduğu bir popülasyonun bulunduğu orman düşünelim. Bu popülasyondaki tavşanların çoğu öbür kürk rengi (kahverengi, siyah, cilt rengi ya da sarımsı kahverengi, beyaz, gri, kırmızı ) vardır. Popülasyonda kürk renginden sorumluluk sahibi olan öbür alel genler eşit dağılır. Bu popülasyona bir hastalık gelip tavşanların 98’ini öldürürse ve geriye doğru kalan tavşanlar yalnızca tesadüfen gri ve kırmızı tavşanlar olsa genler 6 allelden yalnızca 2’ye sürüklenmiş olur. Bu darboğaz etkisinin bir örneğidir.
-Reel hayatta
Genetik sürüklenme basit görülmese de bir popülasyonda her lahza olabilir. Genellikle ortaya çıkan mutasyonlar organizmalar üzerinde pozitif bir tesir yaratmaz. Organizmalar çoğalırsa mutasyonlar aktarılabilir, ölürse aktarılmaz. Genetik sürüklenme genellikle küçük popülasyonlarda görülse de büyük popülasyonlarda da gerçekleşebilir. Bunun nedeni, alelleri sadece bazı bireylerin taşımasıdır. Bu alellerin kopyalanması (çoğaltılması) ya da kopyalanmaması doğal seleksiyona değil şansa bağlıdır. Öyle fazla alel, büyük değişimler görülmese de popülasyonlarda ortaya çıkabilir ya da kaybolabilir.

Kalıtımsal Sürüklenme Türleri

-Popülasyon Darboğazı
Bir popülasyonun boyutunu büyük ölçüde azaltan olaylar olan popülasyon darboğazlarından daha sonra kalıtımsal sürüklenme yaygındır. Rekabet, hastalık ya da avlanma (predasyon) , popülasyon büyüklüğünde büyük düşüşlere yol açabilir. Bu durumlarda, kalıtımsal sürüklenme nadir alellerin kaybına ve gen havuzunun azalmasına niçin olabilir. Kalıtımsal sürüklenme, yeni bir popülasyonun orijinal popülasyonundan kalıtımsal olarak öbür olmasını sağlayabilir, bu da genetik sürüklenmenin yeni türlerin evriminde rol oynadığı hipotezine yol açmıştır.
Bitki popülasyonu kaldırıldığında (örneğin mahsulün hasadı) ya da bitki enfeksiyonunu önlemek veya patojeni aracısız olarak öldürmek için etraf değiştiğinde (örneğin sıcak, kuru hava veya derin donma dönemleri) genetik bir darboğaz veya popülasyon büyüklüğünde ciddi bir azalma meydana kazanç. İnsanlar antibiyotik tedavisini tamamlamayıp yetersiz bıraktığında bu tip bir genetik sürüklenme görülebilir. Antibiyotikler, sahip oldukları aleller ne olursa olsun, sistemlerdeki zarar veren bakterileri öldürür ve sayılarında büyük bir azalmaya niçin olur. Bu, hastalığın semptomlarını durdurur. Bir hasta antibiyotiği erken bırakırsa bir takım bakteri popülasyonları eksik da olsa hayatta kalacaktır. Hayatta kalmayı başaran bu minik popülasyonlar, orijinal popülasyondan bambaşka alel frekanslara sahiptir. Bu değişim alellerin başarısından ya da başarısızlığından değil bakterilerdeki tesadüfi bir seçimden kaynaklanır. Seçim (seleksiyon) ya da daha pozitif genetik sürüklenme, alellerin frekanslarında değişime niçin oluşturuncaya kadar yeni aleller o popülasyonda dominant olacaktır.
-Kurucu Etkisi
Bir türdeki toplam genetik varyasyonun sadece küçük bir kısmını temsilci az sayıda birey yeni bir popülasyon başlattığında kurucu bir etki ortaya çıkar. Ayrılmış olduğu ana popülasyon ile etkileşime girmezse, çoğalmazsa yeni ortaya çıkan popülasyonun allel frekansı da öbür olacaktır.
Çoğu ada, kurucu etkisi sebebiyle yalnızca o adada var olan türleri içerir. Örneğin, herhangi bir türe dâhil kuşların yalnızca iki tanesi bir adaya inerse, onların alelleri var olan çeşitliliği tek başına açıklayacaktır. İlk başlarda aleller hâkim durumda olacak, daha sonraları yeni adaptasyonlara sebep olacak mutasyonlar gerçekleşecektir. Yeni adaptasyonlar kurucu popülasyonda kalır. Uzun süre sonradan bundan böyle iki öbür popülasyonun bireyleri birbirleriyle çiftleşemeyecekleri ya da melezleşemeyecekleri bir noktaya kadar ayrılabilir. Türler genellikle bu şekilde ayrılır.

Genetik Sürüklenme Nedir?Kalıtımsal Sürüklenme Gen Akışından Farklıdır

Kalıtımsal sürüklenme kavramı genellikle biyolojideki gen akışı kavramı ile karıştırılır. Gen akışında genler popülasyonlar, türler veya organizmalar aralarında hareket eder. Örneğin, bakteri hücreleri, antibiyotik direnci kazanma yöntemi olarak öbür hücreler arasında gen aktarabilir. Organizmaların popülasyonları, bireyler popülasyondan göç ettiğinde ve yeni popülasyonlarında ürediğinde gen akışı sergiler. Gen akışı, genlerin alel frekansını tahlil etmez. Daha ziyade, genlerin popülasyonlar aralarında hareket etmesini tanımlayan bir kavramdır. Buna karşılık, genetik sürüklenme, doğal seleksiyon kuvvetlerine atfedilemez, popülasyonda yer alan genlerin rastgele seçilmesini tanımlar.

Litaratür:
https://biologydictionary.net/genetic-drift/
https://www.nature.com/scitable/definition/genetic-drift-201/
https://www.apsnet.org/edcenter/disimpactmngmnt/topc/PopGenetics/Pages/GeneticDrift.aspx
https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/23565/mod_resource/content/0/9.HAFTA.pdf

Yazar: Müşerref Özdaş

Merhaba, ben Emirhan. Günlük hayatınızda işinize yarayacak her türlü bilgiye ulaşmanız için vakit buldukça paylaşımlar yapıyorum. Umarım sizlere bir faydam dokunmuştur.

0 Yorumlar: